Άρθρα
07/04/2001
Γενετικά Μεταλλαγμένα Τρόφιμα
Του Δρα Λουκά Αριστοδήμου*


Η Βιοτεχνολογία και τα Μεταλλαγμένα Τρόφιμα
Είναι μερικά χρόνια τώρα που η Βιοτεχνολογία χτύπησε και τη δική μας πόρτα και άρχισε τις συστάσεις για το ποια είναι και τι μπορεί να προσφέρει στην ανθρωπότητα.

Είναι γνωστές οι εφαρμογές της στην Ιατρική και τα θετικά αποτελέσματα που μπορεί να δώσει στη κατανόηση και θεραπεία μιας σειράς δύσκολων ασθενειών και αυτές δεν μπορεί παρά και επιθυμητές και αποδεχτές να είναι.

Η καθημερινή όμως ευρεία αναφορά, στα θετικά της Βιοτεχνολογίας και η έντονη και υπερβολική υπογράμμισή τους, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια καλά οργανωμένη, σκόπιμη και συστηματική εκστρατεία των βιοτεχνολογικών εταιρειών, να κάμψουν την αντίδραση των καταναλωτών, ώστε τελικά να αποδεχθούν την χρήση της και στην παραγωγή τροφίμων, που είναι ο πλέον αμφισβητούμενος τομέας, με τις πιο θυελλώδεις αντιδράσεις και συζητήσεις.

Η κατάσταση στην Κύπρο
Ο μέσος Κύπριος καταναλωτής έχει κάποια γνώση για τα Γενετικά Μεταλλαγμένα Τρόφιμα (ΓΜΤ). Το επίπεδο πληροφόρησής του όμως απέχει πολύ από του να είναι επαρκές για την προστασία του. Ταυτόχρονα το δικαίωμα του για επιλογή δεν διασφαλίζεται και έτσι γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, αφού καμία σχετική σήμανση δε γίνεται στα τρόφιμα που καταναλώνει.

Πριν αρχίσουμε να ασχολούμαστε συστηματικά με το θέμα αυτό, είχαμε την αφέλεια να πιστεύουμε ότι η χώρα μας, σαν απομονωμένο νησί με καλά αναπτυγμένες παραδοσιακές γεωργικές καλλιέργειες, θα αποτελούσε μια εξαίρεση, από την άποψη της Βιοτεχνολογίας στη Γεωργία.

Πως ότι, παρά τις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές εξελίξεις, θα είχαμε τουλάχιστο μία «πίστωση χρόνου» πριν τα ΓΜΤ εισβάλλουν στη χώρα μας. Ακόμα θεωρούσαμε ότι η είσοδός τους θα μπορούσε να ήταν φανερή, κι η παρουσία τους γνωστοποιημένη.

Όμως διαπιστώνουμε ακριβώς το αντίθετο: δεν υπήρξε καμία πίστωση χρόνου και η κυκλοφορία τους στην κυπριακή αγορά έγινε αθόρυβα και ανεπαίσθητα, με αποτέλεσμα η κατανάλωση ΓΜΤ εν αγνοία μας, να αποτελεί καθημερινό γεγονός.

Τα γεγονότα, Διεθνώς και στην Κύπρο

- Το 1996 εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση η κυκλοφορία γενετικά τροποποιημένης σόγιας και μιας ποικιλίας καλαμποκιού.

- Στις αρχές του 1998 εγκρίθηκε η κυκλοφορία άλλων τεσσάρων ποικιλιών καλαμποκιού, που ήταν γενετικά τροποποιημένες.

- Δεδομένου ότι, πάνω από το 60% των βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων περιέχουν σόγια και αντίστοιχα πάνω από το 25% καλαμπόκι, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι όλα τα τρόφιμα, περιέχουν ένα ή περισσότερα συστατικά που προέρχονται από τα εν λόγω γενετικά τροποποιημένα φυτά.

Επίσημα κανένας δεν είναι σε θέση να μας διαβεβαιώσει αν οι πρώτες ύλες της σόγιας και του καλαμποκιού που χρησιμοποιούνται, είναι ή όχι γενετικά τροποποιημένες.

Αυτό δε συμβαίνει είτε από άγνοια, αφού συχνά δεν ενημερώνεται ούτε η ίδια η βιομηχανία τροφίμων για την προέλευση των πρώτων υλών, είτε από απροθυμία αποκάλυψης ενός «μυστικού» που θα έβαζε σε κίνδυνο τις πωλήσεις, των τροφίμων, δεδομένης της αντίστασης των καταναλωτών.

- Εδώ και χρόνια χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία τροφίμων ένζυμα και πρόσθετα, που παράγονται με τη βοήθεια γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών. Όμως και πάλι δεν γνωρίζουμε επισήμως σε ποια έκταση γίνεται αυτό, αφού η νομοθεσία δεν επιβάλλει την αναγραφή στις ετικέτες των τροφίμων των ένζυμων και πρόσθετων που χρησιμοποιήθηκαν.

- Τα εισαγόμενα τρόφιμα έχουν πολλές πιθανότητες να περιέχουν γενετικά τροποποιημένες πρώτες ύλες χωρίς καμία αναφορά στην ετικέτα τους, (ιδιαίτερα αν προέρχονται από τις ΗΠΑ, όπου από το 1944 έχει αρχίσει επίσημα η χρήση τους).

- Εισαγόμενα τρόφιμα ή ποτά κάποιων καλά γνωστών πολυεθνικών εταιρειών ενώ στο εξωτερικό επισημαίνονται ως γενετικά τροποποιημένα, στη χώρα μας αυτό δε γίνεται.

- Για τα φρέσκα τρόφιμα, πατάτες, ντομάτες, αγγουράκια, καλαμπόκι και ορισμένα φρούτα, σε μερικές χώρες, κυρίως της ΕΕ, υπάρχει επίσημη διαβεβαίωση ότι δεν κυκλοφορούν μεταλλαγμένοι σπόροι τους.

Όμως, η παράνομη διακίνηση πολλών απαγορευμένων προϊόντων είναι κοινά παραδεκτό γεγονός και υπάρχουν υπόνοιες ότι, κάποιες ποικιλίες αυτών των τροφίμων στην Κύπρο, είναι γενετικά τροποποιημένες.

- Μεγάλο και δυσεπίλυτο πρόβλημα αποτελούν οι εισαγόμενες ζωοτροφές, κυρίως αυτές που περιέχουν σόγια και καλαμπόκι και κυρίως αυτές που έχουν χώρα προέλευσής τις ΗΠΑ.

Σ’ αυτή την περίπτωση οι κρατικές αρχές και υπηρεσίες σηκώνουν κυριολεκτικά τα χέρια, αφού κανένας μα κανένας έλεγχος δεν μπορεί πρακτικά να γίνει, και πρέπει να αρκεστούμε και να πιστέψουμε τα σχετικά πιστοποιητικά του προμηθευτή.

Με βάση τις πιο πάνω διαπιστώσεις μπορούμε να συμπεράνουμε ότι τα ΓΜΤ κυκλοφορούν και στην χώρα μας, ως έτοιμα προϊόντα εισαγόμενα και ως πρώτες ύλες σόγιας, καλαμποκιού, ζωοτροφών και ενζύμων στη γεωργία, την κτηνοτροφία και τη βιομηχανία τροφίμων.

Έτσι, στην πράξη, καταναλώνουμε ΓΜΤ χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να μας δίνεται η δυνατότητα επιλογής, γεγονός που καταστρατηγεί τα δικαιώματά μας.

Κίνδυνοι και επιπτώσεις στον καταναλωτή
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι που ενδέχεται να προκύψουν από την κατανάλωση ΓΜΤ, κατά γενική παραδοχή είναι μη προβλέψιμοι και ενέχουν τις πιο κάτω επιπτώσεις:

i. Η παρουσία γονιδίων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά συμβάλλει στην αύξηση της αντίστασης των μικροβίων στα αντιβιοτικά εξουδετερώνοντας το θεραπευτικό τους αποτέλεσμα. Αυτό είναι ευρύτερο θέμα δημόσιας υγείας με σοβαρότατες επιπτώσεις και έχει δημιουργήσει έντονες ανησυχίες στον ιατρικό κόσμο.

ii. Η πιθανή παρουσία αλλεργιογόνων ουσιών στα τρόφιμα είναι ενδεχόμενο να προκαλέσει μεγάλα προβλήματα αφού είναι αποδειγμένο πως το 1-2% των ενηλίκων και το 8% των παιδιών παρουσιάζουν αλλεργία σ’ αυτά.

iii. Η πιθανή παρουσία τοξικών ουσιών μπορεί να είναι σκόπιμη, ή ακούσια και μη προβλέψιμη. Μπορεί να προκαλεί βλάβη στα ερυθρά αιμοσφαίρια, οι δε επιπτώσεις της, τοξικές ή αλλεργικές, είναι μακροχρόνιες και τελείως άγνωστες.

Ιδιαίτερα ευπρόσβλητα είναι άτομα με μειωμένη έκκριση υδροχλωρικού οξέος, οι ελκοπαθείς και τα παιδιά. Ήδη, το πρώτο ατύχημα εμφανίστηκε το 1989 στις ΗΠΑ, το λεγόμενο «Σύνδρομο Ηωσινοφιλίας–Μυαλγίας» και προκάλεσε το θάνατο σε 37 άτομα και σοβαρές, βλάβες και αναπηρίες σε άλλα 1536.

Αιτία του ήταν η κατανάλωση ενός χαπιού που ως κύριο συστατικό του είχε την τροπτοφάνη, προϊόν γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών.

iv. Πιθανή μεταβολή θρεπτικών συστατικών σκόπιμη, ή ακούσια και απρόβλεπτη, διαταράσσει την ικανότητα της ανθρώπινης βιολογίας να αξιοποιήσει πλήρως τα θρεπτικά συστατικά.

v. Η πιθανή παρουσία καρκινογόνων ουσιών αφορά προς το παρόν μόνο το γάλα από αγελάδες, στις οποίες χορηγείται η λεγόμενη «ανασυνδυασμένη αυξητική ορμόνη» (η χρήση της απαγορεύεται στην ΕΕ, αλλά επιτρέπεται στις ΗΠΑ, χωρίς ανάλογη επισήμανση). Στο γάλα αυτό ανιχνεύθηκε σε ψηλά επίπεδα μια ορμόνη παρόμοια με την «ινσουλίνη παράγων 1», που ενοχοποιείται για πρόκληση καρκίνου του μαστού και του παχέος εντέρου στον άνθρωπο.

vi. Η παρουσία ιών ή τεχνητών συνδυασμών τους προκαλεί ανησυχίες που απορρέουν από το ότι αυτοί μπορούν να περάσουν στα ζώα και στον άνθρωπο και είναι λοιμογόνοι ή καρκινογόνοι.

Τα γεγονότα αυτά, εκτός του τελευταίου, είναι αποτέλεσμα πειραμάτων και δεν μπορούμε να ξέρουμε αν θα επαναληφθούν στον ανθρώπινο οργανισμό. Είναι όμως αρκετά για να μας πείσουν ότι τα ΓΜΤ είναι πολύ αμφίβολης ασφάλειας και χρειάζονται αυστηροί και μακρόχρονοι έλεγχοι, πριν κυκλοφορήσουν στην αγορά.

Ακόμη, χρειάζεται η εφαρμογή της «αρχής της προφύλαξης», δηλαδή μέτρων που να προστατεύουν την υγεία των καταναλωτών, στις περιπτώσεις που υπάρχει έλλειψη επιστημονικής γνώσης ή αβεβαιότητα, η οποία χρειάζεται συνήθως δεκαετίες για να διευκρινιστεί.

Δυστυχώς όμως αυτό δε γίνεται. Η βεβιασμένη είσοδος των ΓΜΤ στην αγορά, για εξυπηρέτηση των τεράστιων οικονομικών συμφερόντων των πολυεθνικών εταιρειών, που πατεντάροντας και εξουσιάζοντας απόλυτα τους σπόρους, δημιουργούν μια νέου τύπου εξάρτηση των μικροκαλλιεργητών και μια νέα φεουδαρχική τάξη πραγμάτων, ελάχιστα περιθώρια αφήνει για τον συστηματικό και μακροχρόνιο έλεγχό τους.

Σήμερα οι έλεγχοι για την ασφάλειά τους είναι περιορισμένοι, ανεπαρκείς και διαρκούν περίπου 100 ημέρες, ενώ οι επιστήμονες πιστεύουν ότι χρειάζεται ένα νέο σύστημα ελέγχου, το οποίο θα διαρκεί τουλάχιστον 3-5 χρόνια.

Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει διάφορα στάδια εργαστηριακών δοκιμών σε πειραματόζωα και ανθρώπους εθελοντές, και μία πειραματική κυκλοφορία σε περιορισμένο πληθυσμό. Μόνο έτσι και αν περάσουν επιτυχώς όλα τα στάδια, θα πρέπει να επιτρέπεται η ευρεία κυκλοφορία τους στην αγορά.

Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε, ότι κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, τα ΓΜΤ που ήδη κυκλοφορούν, δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να θεωρούνται ως ασφαλή

Ο ρόλος του κράτους
Δικαιολογημένα λοιπόν, ο κύπριος καταναλωτής διερωτάται: γιατί γίνεται αυτό, γιατί δεν πραγματοποιούνται επίσημοι κρατικοί έλεγχοι και γιατί δεν εφαρμόζεται ακόμη η νομοθεσία για σήμανση;

Αλλά και εδώ, όπως σχεδόν σε όλα τα θέματα που έχουν σχέση με την προστασία του καταναλωτή και με αποκορύφωμα αυτά που άπτονται της ασφάλειας και της υγείας του, δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι πιο ξεκάθαρα.

Από πλευράς νομοθεσίας, σε επίπεδο ΕΕ αυτή υπάρχει όμως, ιδιαίτερα αυτή που αφορά την επισήμανση των εν λόγω τροφίμων, είναι ασαφής, επιδέχεται πολλές ερμηνείες και εξαιρεί πολλά προϊόντα τα οποία λογικά θα έπρεπε να επισημαίνονται.

Ταυτόχρονα, αυτή ελάχιστα έχει εφαρμοστεί ακόμη και στα κράτη-μέλη. Έτσι στην πράξη ο καταναλωτής είναι ουσιαστικά ανενημέρωτος και αδυνατεί να επιλέξει βάσει των προσωπικών του πεποιθήσεων και προτιμήσεων.

Οι επίσημοι κρατικοί έλεγχοι που μπορούν να γίνουν στην περίπτωση των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων είναι δύο ειδών:

1. Ο εργαστηριακός έλεγχος που αποσκοπεί στον προσδιορισμό της παρουσίας ξένου DNA / πρωτεΐνης σε ένα τρόφιμο και τον χαρακτηρισμό του ως γενετικά τροποποιημένου, αν αυτά εντοπιστούν.

Όμως, στην Κύπρο, εξ όσων γνωρίζουμε, ούτε εργαστηριακή μέθοδος, επίσημα υιοθετημένη, υπάρχει ακόμα, ούτε κατάλληλος εργαστηριακός εξοπλισμός και επαρκές προσωπικό, γεγονός που σημαίνει ότι στην χώρα μας αυτή την στιγμή, δεν γίνεται κανένας εργαστηριακός έλεγχος.

2. Ο έλεγχος για συμμόρφωση με την νομοθεσία, αποσκοπεί στο να διαπιστώσει κατά πόσον οι εισαγωγείς τροφίμων και πρώτων υλών, διοχετεύουν στην κυπριακή αγορά ΓΜΤ και αν αυτά επισημαίνονται κατάλληλα.

Οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, δυστυχώς και στον τομέα αυτό σηκώνουν τα χέρια, ανήμπορες να πράξουν οτιδήποτε, έτσι ουδέποτε ως τώρα έχουν διαπιστώσει παραβιάσεις της νομοθεσίας, ή/και ενδεχόμενη διοχέτευση γενετικά τροποποιημένων προϊόντων, πρώτων υλών, σπόρων ή τροφίμων.

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν;
Η αντιμετώπιση της κατάστασης δεν είναι εύκολη, ούτε απλή, και δεν μπορεί να έχει αποτελέσματα από την μία μέρα στην άλλη. Χρειάζονται συντονισμένες προσπάθειες όλων όσων εμπλέκονται στην παραγωγή, διακίνηση και εμπορία τροφίμων, των κρατικών αρχών και των καταναλωτών.

Μόνο με την ενεργό διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους, οι καταναλωτές θα επιτύχουν την βελτίωση μιας κατάστασης που τους αφορά άμεσα και καθημερινά. Η πράξη έχει μέχρι τώρα δείξει ότι αυτό μπορεί να γίνει, αρκεί να υπάρξει συστηματική και μεθοδευμένη δράση, προϋπόθεση της οποίας είναι η σωστή ενημέρωση.

Εισηγούμαστε την πιο κάτω στρατηγική αντιμετώπισης του θέματος ΓΜΤ:

1. Πλήρη διαφάνεια και σωστή ενημέρωση του καταναλωτή με επίσημη ευθύνη και διασφάλιση του δικαιώματός του να επιλέγει την τροφή του.
2. Ιδιαίτερη έγνοια και φροντίδα για την προστασία της υγείας του.
3. Προστασία και προώθηση του παραδοσιακού μας τρόπου διατροφής.
4. Ενθάρρυνση, προώθηση και υποβοήθηση των βιολογικών καλλιεργειών.
5. Διεξαγωγή έρευνας για καταγραφή των ΓΜΤ που κυκλοφορούν στη χώρα μας.
6. Ανάπτυξη της δυνατότητας διεξαγωγής των αναγκαίων ελέγχων.
7. Βελτίωση, συμπλήρωση και κυρίως εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά την επισήμανση και τους ελέγχους στην κυκλοφορία ΓΜΤ.
8. Δημιουργία με τη συμμετοχή και των καταναλωτών ειδικού ενιαίου φορέα για τα τρόφιμα και για την υλοποίηση της στρατηγικής αυτής.


Copyright @ 2009-2019. Design & Development by Cytacom Solutions Ltd
 
Hosted by