Άρθρα
15/03/2003
Γενετικά Μεταλλαγμένα Τρόφιμα και Διατροφική Ασφάλεια
Του Δρα Λουκά Αριστοδήμου*


Για δεύτερη φορά μέσα σε τρία χρόνια η Διεθνής Καταναλωτών έχει επιλέξει σαν θέμα αφιερωμένο στην Παγκόσμια Μέρα διακήρυξης των δικαιωμάτων των καταναλωτών τα Γενετικά Μεταλλαγμένα Τρόφιμα (ΓΜΤ). Αυτό δε για να τονίσει τις αρνητικές επιπτώσεις που αυτά δυνατό να έχουν στη διατροφική ασφάλεια μας και για να ανανεώσει και εντατικοποιήσει τον αγώνα ενάντια στην αυθαιρεσία και τα συμφέροντα που τα προωθούν. 

Η επιστήμη της Βιοτεχνολογίας και τα ΓΜΤ
Η Βιοτεχνολογία είναι σχετικά νέα επιστήμη με σημαντικές εφαρμογές στην Ιατρική και με θετικά και ωφέλιμα για την ανθρωπότητα αποτελέσματα που συμβάλλουν στην κατανόηση και θεραπεία μιας σειράς δύσκολων ασθενειών.

Δυστυχώς όμως γίνεται εκμετάλλευση της ωφελιμότητας της και η συχνή και ευρεία αναφορά, στα θετικά της Βιοτεχνολογίας, δεν είναι άλλο από μια καλά οργανωμένη, σκόπιμη και συστηματική εκστρατεία των εταιρειών που τη χρησιμοποιούν στην παραγωγή ΓΜΤ, για να κάμψουν την αντίδραση των καταναλωτών.

Τα ΓΜΤ και ο κύπριος καταναλωτής
Στην διάρκεια των πέντε τελευταίων χρόνων, χάρις στις έντονες προσπάθειες και συνεχείς παρεμβάσεις των Οργανώσεων των Καταναλωτών, το θέμα των ΓΜΤ και οι επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία, τράβηξε το ενδιαφέρον των ΜΜΕ διεθνώς αλλά και στην Κύπρο.

Έτσι θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι το πρόβλημα των ΓΜΤ είναι πλέον γνωστό και στον Κύπριο καταναλωτή. Το επίπεδο εμπορικής πληροφόρησής του όμως απέχει πολύ από του να είναι επαρκές για την προστασία του, ενώ το δικαίωμα του για επιλογή καταπατείται και αυτός γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, αφού η σχετική σήμανση είναι από ανεπαρκής ως ανύπαρκτη.

Είτε υποβολιμαία απ’ όσους έχουν συμφέρον είτε από αφέλεια, κάποιοι πίστεψαν ότι η χώρα μας, σαν απομονωμένο νησί με καλά αναπτυγμένες παραδοσιακές γεωργικές καλλιέργειες, θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση, από τις αρνητικές επιδράσεις της Βιοτεχνολογίας ή, τουλάχιστο ότι θα μπορούσαμε να έχουμε μία «πίστωση χρόνου», πριν τα ΓΜΤ εισβάλλουν στην κυπριακή αγορά.

Δυστυχώς όμως καμία πίστωση χρόνου δεν υπήρξε και η παρουσία των ΓΜΤ στην αγορά έγινε αθόρυβα και ανεπαίσθητα, με αποτέλεσμα να τα καταναλώνουμε εν αγνοία μας καθημερινά, χωρίς να έχουμε επιλογή.

Πως τα ΓΜΤ εισέρχονται στη διατροφική αλυσίδα
Ακόμα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) από το 1996 επιτρέπεται η ελεύθερη κυκλοφορία γενετικά τροποποιημένης σόγιας και καλαμποκιού.

Διεθνώς, πάνω από το 60% των βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων περιέχουν σόγια και αντίστοιχα πάνω από το 25% καλαμπόκι. Θεωρείται άρα, σχεδόν βέβαιο ότι σχεδόν όλα τα τρόφιμα περιέχουν ένα ή περισσότερα συστατικά που προέρχονται από γενετικά τροποποιημένα φυτά.

Επίσημα κανένας δεν είναι σε θέση να διαβεβαιώσει αν οι πρώτες ύλες της σόγιας και του καλαμποκιού που χρησιμοποιούνται, είναι ή όχι γενετικά τροποποιημένες.

Αυτό δε συμβαίνει είτε από άγνοια, αφού συχνά δεν ενημερώνεται ούτε η ίδια η βιομηχανία τροφίμων για την προέλευση των πρώτων υλών, είτε από απροθυμία αποκάλυψης ενός «μυστικού» που θα έβαζε σε κίνδυνο τις πωλήσεις, δεδομένης της αρνητικής στάσης των καταναλωτών.

Η βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιεί ένζυμα και πρόσθετα, που παράγονται με τη βοήθεια γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών. Όμως και πάλι δεν γνωρίζουμε επίσημα σε ποια έκταση γίνεται αυτό, αφού η νομοθεσία δεν επιβάλλει την αναγραφή στις ετικέτες των τροφίμων των ένζυμων και πρόσθετων που χρησιμοποιήθηκαν.

Οι πιθανότητες εισαγόμενα τρόφιμα να περιέχουν γενετικά τροποποιημένες πρώτες ύλες χωρίς καμία σήμανση, ιδιαίτερα αν προέρχονται από τις ΗΠΑ, είναι μεγάλες.

Ορισμένα εισαγόμενα τρόφιμα ή ποτά (περιλαμβανομένων και παιδικών) διαφόρων γνωστών πολυεθνικών εταιρειών, ενώ στο εξωτερικό επισημαίνονται ως ΓΜ, στη χώρα μας αυτό δε γίνεται.

Για τα φρέσκα τρόφιμα, πατάτες, ντομάτες, αγγουράκια και ορισμένα φρούτα, σε μερικές χώρες της ΕΕ, δίνεται επίσημη διαβεβαίωση ότι αυτά δεν προέρχονται από μεταλλαγμένους σπόρους. Η παράνομη όμως διακίνηση πολλών σπόρων όπως και προϊόντων τους είναι κοινά παραδεκτό γεγονός και υπάρχουν υπόνοιες ότι, κάποιες ποικιλίες αυτών, τόσο στην ΕΕ όσο και στην Κύπρο, είναι γενετικά τροποποιημένες.

Μεγάλο πρόβλημα αποτελούν οι εισαγόμενες ζωοτροφές, κυρίως όσες περιέχουν σόγια και καλαμπόκι. Σ’ αυτή την περίπτωση, λόγω αδυναμίας των κρατικών μας υπηρεσιών, δε μπορούν να γίνουν αποτελεσματικοί έλεγχοι και είμαστε έτσι αναγκασμένοι να πιστέψουμε τα πιστοποιητικά του προμηθευτή.

Με βάση τις πιο πάνω διαπιστώσεις μπορούμε να συμπεράνουμε ότι, τα ΓΜΤ κυκλοφορούν και στην χώρα μας, είτε ως εισαγόμενα έτοιμα προϊόντα είτε ως πρώτες ύλες σόγιας, καλαμποκιού, ενζύμων και ζωοτροφών που χρησιμοποιούνται στην κυπριακή βιομηχανία τροφίμων, στη γεωργία και τη κτηνοτροφία.

Έτσι, στην πράξη, καταναλώνουμε ΓΜΤ χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να μας δίνεται η δυνατότητα να τα επιλέξουμε ή όχι, γεγονός που καταστρατηγεί τα επίσημα διακηρυγμένα δικαιώματά μας, και κυρίως αυτό της επιλογής.

Οι κίνδυνοι στον καταναλωτή από τα ΓΜΤ
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι που ενδέχεται να προκύψουν από την κατανάλωση ΓΜΤ οφείλονται κατά γενική παραδοχή στην πιθανή παρουσία ιών, γονιδίων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά, αλλεργιογόνων ή/και τοξικών ουσιών.

Οι περισσότεροι από τους κίνδυνους αυτούς, που είναι αποτέλεσμα της επέμβάσης της βιοτεχνολογίας στο γενετικό υλικό και των μέσων που χρησιμοποιεί, είναι μη προβλέψιμοι και μπορούν να έχουν τις πιο κάτω επιπτώσεις:

Η παρουσία γονιδίων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά συμβάλλει στην αύξηση της αντίστασης των μικροβίων μειώνοντας το θεραπευτικό τους αποτέλεσμα. Η παρουσία αλλεργιογόνων ουσιών μπορεί να προκαλέσει μεγάλο πρόβλημα αφού είναι αποδειγμένο πως σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού, ενηλίκων και παιδιών επηρεάζονται από αυτές. Η παρουσία τοξικών ουσιών μπορεί να προκαλέσει βλάβη στα ερυθρά αιμοσφαίρια, οι δε επιπτώσεις της, τοξικές ή αλλεργικές, είναι μακροχρόνιες και άγνωστες. Προσβάλλονται περισσότερο άτομα που υποφέρουν από έλκος και τα παιδιά. Η πρώτη τέτοια περίπτωση εμφανίστηκε το 1989 στις ΗΠΑ, σαν μια νέα ασθένεια και προκάλεσε το θάνατο σε 37 άτομα και σοβαρές, βλάβες και αναπηρίες σε άλλα 1536 άτομα. Η πιθανή παρουσία καρκινογόνων ουσιών αφορά προς το παρόν το γάλα από αγελάδες, στις οποίες χορηγείται η «ανασυνδυασμένη αυξητική ορμόνη» και στο οποίο ανιχνεύθηκε σε ψηλά επίπεδα μια ορμόνη που ενοχοποιείται για πρόκληση καρκίνου του μαστού και του παχέος εντέρου. Η ανησυχία από την παρουσία ιών ή τεχνητών συνδυασμών τους έγκειται στο ότι αυτοί μπορούν να περάσουν στα ζώα και στον άνθρωπο και είναι λοιμογόνοι ή καρκινογόνοι.

Οι πιο πάνω διαπιστώσεις είναι αποτέλεσμα πειραμάτων και δεν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα για το αν και πως θα εκδηλωθούν στον ανθρώπινο οργανισμό. Είναι όμως αρκετές για να μας πείσουν ότι τα ΓΜΤ είναι πολύ αμφίβολης ασφάλειας και χρειάζονται αυστηροί και μακρόχρονοι έλεγχοι, πριν κυκλοφορήσουν στην αγορά.

Ακόμη, χρειάζεται η εφαρμογή της «αρχής της προφύλαξης», δηλαδή της εφαρμογής μέτρων που προστατεύουν την υγεία των καταναλωτών, όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η οποία χρειάζεται συνήθως δεκαετίες για να διευκρινιστεί.

Δυστυχώς όμως η βεβιασμένη είσοδος των ΓΜΤ στην αγορά, για εξυπηρέτηση των οικονομικών συμφερόντων των πολυεθνικών εταιρειών, που πατεντάροντας και εξουσιάζοντας απόλυτα τους σπόρους, δημιουργούν μια νέου τύπου εξάρτηση των μικροκαλλιεργητών και μια νέα φεουδαρχική τάξη πραγμάτων, ελάχιστα περιθώρια αφήνει για τον συστηματικό και μακροχρόνιο έλεγχό τους.

Σήμερα οι έλεγχοι για την ασφάλειά των ΓΜΤ είναι περιορισμένοι και ανεπαρκείς, ενώ οι επιστήμονες πιστεύουν ότι χρειάζεται ένα νέο σύστημα ελέγχου, το οποίο θα διαρκεί μερικά χρόνια και να περιλαμβάνει διάφορα στάδια εργαστηριακών και άλλων δοκιμών καθώς και μία πειραματική κυκλοφορία σε περιορισμένο πληθυσμό. Μόνο έτσι και αν περάσουν με επιτυχία όλα τα στάδια, θα πρέπει να επιτρέπεται η κυκλοφορία τους στην αγορά και σίγουρα να έχουν σήμανση.

Η νομοθεσία και η εφαρμογή της
Δικαιολογημένα λοιπόν, ο καταναλωτής διερωτάται, γιατί δεν πραγματοποιούνται επίσημοι κρατικοί έλεγχοι και γιατί δεν υιοθετείται κατάλληλη νομοθεσία;

Όπως σχεδόν σε όλα τα θέματα που έχουν σχέση με την προστασία του καταναλωτή και με αποκορύφωμα αυτά που άπτονται της ασφάλειας και της υγείας του, έτσι κα εδώ δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι πιο ξεκάθαρα.

Όσο αφορά στη νομοθεσία, στην ΕΕ αυτή υπάρχει. όμως, ιδιαίτερα αυτή που αφορά την σήμανση των εν λόγω τροφίμων είναι ασαφής, επιδέχεται πολλές ερμηνείες, και εξαιρεί πολλά προϊόντα τα οποία λογικά θα περίμενε κανείς να επισημαίνονται. Ταυτόχρονα, αυτή ελάχιστα έχει εφαρμοστεί ακόμη και στα κράτη-μέλη. Έτσι στην πράξη ο καταναλωτής είναι ουσιαστικά ανενημέρωτος και αδυνατεί να επιλέξει βάσει των προσωπικών του πεποιθήσεων και προτιμήσεων. Το κράτος και οι κρατικοί έλεγχοι

Οι κρατικοί έλεγχοι που πρέπει να γίνονται για τα ΓΜΤ είναι: Οι εργαστηριακοί έλεγχοι που αποσκοπούν στον προσδιορισμό της παρουσίας ξένου DNA / πρωτεΐνης σε ένα τρόφιμο και τον χαρακτηρισμό του ως ΓΜ.

Στην Κύπρο, όπως έχει επίσημα λεχθεί, μόλις πρόσφατα υιοθετήθηκε εργαστηριακή μέθοδος, και λέχθηκε πως υπάρχει ο αναγκαίος εργαστηριακός εξοπλισμός και προσωπικό για ελέγχους. Όμως είναι γεγονός πως, στην χώρα μας αυτή την στιγμή, δε γίνεται ακόμα κανένας εργαστηριακός έλεγχος.

Οι έλεγχοι για συμμόρφωση με τη νομοθεσία που αποσκοπούν στο να διαπιστωθεί κατά πόσον οι εισαγωγείς τροφίμων και πρώτων υλών, διοχετεύουν στην κυπριακή αγορά κάποια ΓΜΤ και αν αυτά επισημαίνονται κατάλληλα όπως επιβάλλεται.

Οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, δυστυχώς και στον τομέα αυτό σηκώνουν τα χέρια, ανήμπορες να πράξουν οτιδήποτε, έτσι ουδέποτε ως τώρα έχουν διαπιστώσει παραβιάσεις της νομοθεσίας ή/και ενδεχόμενη διοχέτευση στην αγορά ΓΜΤ.

Τι πρέπει να γίνει
Η αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής δεν είναι εύκολη, ούτε απλή, και προ πάντων δεν μπορεί να έχει αποτελέσματα από την μία μέρα στην άλλη. Χρειάζονται συντονισμένες προσπάθειες όλων όσων εμπλέκονται στην παραγωγή, διακίνηση και εμπορία τροφίμων, των κρατικών αρχών, προπάντων όμως των καταναλωτών.

Μόνο με την ενεργό διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους, θα επιτύχουν την βελτίωση μιας κατάστασης που τους αφορά άμεσα και καθημερινά. Η πράξη έχει μέχρι τώρα δείξει ότι αυτό μπορεί να γίνει, αρκεί να υπάρξει οργανωμένη, συστηματική και μεθοδευμένη δράση, προϋπόθεση της οποίας είναι η σωστή ενημέρωση.


Copyright @ 2009-2019. Design & Development by Cytacom Solutions Ltd
 
Hosted by