Άρθρα
30/04/2007
Υπερκατανάλωση: «Καταναλώνω άρα Υπάρχω;»
Του Δρα Λουκά Αριστοδήμου*


Σίγουρος δρόμος προς τη ψυχολογική μιζέρια και τη δυστυχία του καταναλωτή

Αν η κατανάλωση σημαίνει τη δυνατότητα του ανθρώπου να αποκτά αγαθά για να καλύπτει τις απαραίτητες υλικές του ανάγκες, η υπερκατανάλωση σημαίνει την τάση του ανθρώπου για υπερβολική κατανάλωση αγαθών που δεν του είναι πραγματικά απαραίτητα.

Μερικές από τις αιτίες που οδηγούν τον άνθρωπο στην υπερκατανάλωση είναι οι ακόλουθες:
• Η προσπάθεια των εμπορικών εταιρειών για μεγιστοποίηση των κερδών τους
• Η τεχνολογική πρόοδος επιτρέπει την μαζική παραγωγή ποικιλίας ελκυστικών προϊόντων σε ελκυστικές τιμές
• Η αύξηση του βιοτικού επιπέδου δημιουργεί επιπρόσθετες ανάγκες
• Η κρίση αξιών πνευματικών, κοινωνικών και ηθικών
• Η αύξηση των προβλημάτων που οδηγούν στο άγχος και την ανία
• Η ψυχολογική επιρροή της διαφήμισης που «υποβάλλει» πλασματικές ανάγκες
• Η παγκοσμιοποίηση και ο αποπροσανατολισμός των μαζών από τις ψηλές αξίες και τα πραγματικά προβλήματα της ζωής και σε μερικές περιπτώσεις η προσπάθεια για διαιώνιση και ενίσχυση του κατεστημένου.

Η υπερκατανάλωση είναι μια κακή συνέπεια της παγκοσμιοποίησης. Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια η υπερκατανάλωση ενθαρρύνεται σκόπιμα και είναι έντεχνα σχεδιασμένη από τις πολυεθνικές εταιρείες για μεγιστοποίηση των κερδών τους.

Αυτές χρησιμοποιούν στρατηγικές και ταχτικές που χωρίς δισταγμό φτάνουν να είναι αντιδεοντολογικές ή ακόμα και ανήθικες. Χρησιμοποιούν την τεχνολογική πρόοδο της επικοινωνίας και της διαφήμισης για επηρεασμό της ψυχολογίας του ατόμου και των μαζών.

Στη συνέχεια και μέσα στα πλαίσια αυτής της στρατηγικής τους οι πολυεθνικές παράγουν κέρδη τα οποία χρησιμοποιούν σε τοπικούς, εθνικούς και εμφύλιους πολέμους με στόχο την διαιώνιση της εξαθλίωσης και τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών.

Έτσι οι πολυεθνικές εταιρείες αυξάνουν όλο και περισσότερο τα κέρδη τους από τη μια με τις υπέρμετρες δαπάνες των καταναλωτών και από την άλλη με την οικονομική εκμετάλλευση φτηνών εργατικών χεριών σε φτωχές και υποανάπτυκτες χώρες.

Μέσα στα ίδια πλαίσια εντάσσεται και η εντεινόμενη προσπάθεια εμπορευματοποίησης του ανθρώπινου χρόνου (του τελευταίου ίσως είδους με περιθώρια εκμετάλλευσης) με τα όλο και περισσότερο διευρυνόμενα ωράρια λειτουργίας της αγοράς.

Έτσι οι καταναλωτές και οι εργαζόμενοι γίνονται «κοτόπουλα» ταχείας ανάπτυξης με το φως συνέχεια αναμμένο για να έχουν το κεφάλι και τα μάτια τους στραμμένα προς το φαΐ.

Οι αρνητικές επιπτώσεις της υπερκατανάλωσης και το εύρος τους

Η υπερκατανάλωση είναι πλέον μια αρρώστια της εποχής μας. Οι επιπτώσεις της είναι σίγουρα αρνητικές και επηρεάζουν διαχρονικά τον ίδιο τον καταναλωτή, την οικογένεια του, την κοινωνία, το περιβάλλον και τον κόσμο ολόκληρο
Αυτή επηρεάζει το άτομο και την οικογένεια του αφού αυξάνει τα έξοδα, το άγχος και τη δυστυχία, την κοινωνία αφού διευρύνει το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών και τον κόσμο και το περιβάλλον αφού αναπόφευκτα οδηγεί στην εξάντληση των πόρων, στην αύξηση των αποβλήτων και γενικά βλάπτει την ποιότητα ζωής του ανθρώπινου γένους.

Έχει διατυπωθεί κατά καιρούς η άποψη πως η οι αγορές αποτελούν «συναισθηματικό φάρμακο» που «ανεβάζει» το άτομο και το κάνει να νοιώθει καλύτερα, εξ’ ου και το λεγόμενο «Shopping Therapy». Χρησιμοποιήθηκε επίσης, κατ’ αντιστοιχία με το καρτεσιανό «σκέφτομαι άρα υπάρχω» το «καταναλώνω άρα υπάρχω».

Δυστυχώς όμως, μακροπρόθεσμα, ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει. Το ευχάριστο κλίμα που δημιουργεί η επιτηδευμένη διαφήμιση και το μάρκετινγκ, αποβαίνει μια επικίνδυνη αυταπάτη. Τα άτομα ωθούνται στην ανάγκη για κατανάλωση απλά για να συμπληρώσουν το εσωτερικό τους κενό, βρίσκοντας υποκατάστατα στη χαμένη τους ευτυχία.

Είναι πλέον αποδειγμένο μέσα από έρευνες (μια από αυτές είναι της Βρετανικής Επιτροπής Βιώσιμης Ανάπτυξης) πως η υπερκατανάλωση δεν φέρνει ευτυχία. Αντίθετα ο δρόμος της καταναλωτικής μανίας καταλήγει με ασφάλεια στη συσσώρευση χρεών, στη ψυχολογική μιζέρια και στη δυστυχία.

Η έκθεση της πιο πάνω επιτροπής καταλήγει στο εξής συμπέρασμα:
«Ο υπερκαταναλωτισμός στο δυτικό κόσμο μοιάζει να αποτελεί πλέον τρόπο ζωής που, ωστόσο, δεν προσφέρει ούτε ψυχολογική ούτε κοινωνική ικανοποίηση. Αντίθετα, επηρεάζει εξαιρετικά αρνητικά το περιβάλλον. Αν, λοιπόν, αναλογισθούμε ότι αυτή η καταστροφή αποτελεί αποτέλεσμα της προσπάθειας να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής, τότε σίγουρα πρόκειται για τραγωδία».

Αντίδοτα στην υπερκατανάλωση

Σύμφωνα με τον αμερικανό οικονομολόγο - γκουρού της παγκοσμιοποίησης, Jeremy Rifkin, το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στην υπερκατανάλωση είναι η αντίσταση στην εμπορευματοποίηση των πάντων που οδηγούν στην καταστροφή. Αξίζει να αναφέρουμε τα λόγια του:
« Το ταξίδι του καπιταλισμού που ξεκίνησε με την εμπορευματοποίηση των υλικών πραγμάτων τελειώνει με την εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου χρόνου. Αν εμπορευματοποιήσουμε τα πάντα θα αλλάξουν τελικά οι ίδιοι οι άνθρωποι. Θα διαλυθεί πλήρως ο κοινωνικός ιστός και θα φθάσουμε σε αφάνταστη παγκόσμια αναταραχή. Πάει και η οικονομία, πάει και η πρόοδος, πάνε όλα».

Αντίδοτο επίσης στην υπερκατανάλωση είναι και η συνειδητή αντίσταση στη διαφήμιση και η κατανάλωση μόνο σύμφωνα με τις πραγματικές μας ανάγκες.

Ας αναζητήσουμε την χαμένη μας ευτυχία στην πραγματική αλληλεγγύη και στην επικοινωνία μεταξύ μας και όχι στα ράφια των καταστημάτων.

Αν η παραπληροφόρηση μέσω της διαφήμισης αποτελεί τη δύναμη της υπερκατανάλωσης, η γνώση μέσω της εκπαίδευσης ενισχύει την άμυνα και την αυτοπεποίθηση του καταναλωτή.

Στο επίπεδο του κράτους η υιοθέτηση πολιτικών βιώσιμης κατανάλωσης και βιώσιμης ανάπτυξης δημιουργούν σωστό και υγιές πλαίσιο δράσης.

Ο Δρ Λούκας Αριστοδήμου είναι πρόεδρος της Π.Ε.Κ.Ποι.Ζω


Copyright @ 2009-2019. Design & Development by Cytacom Solutions Ltd
 
Hosted by